ДАРСИ СУЛҲ ВА НАҚШИ ОН ДАР ТАҲКИМИ УНСУРҲОИ ИСТИҚЛОЛИЯТ

Сулҳ ва осоиштагӣ ҳамчун арзиши бунёдӣ ва пойдор дар тамоми давраҳои таърихӣ барои рушди ҷомеа ва давлатҳо нақши муҳим доштаанд. Дар шароити навини кишварҳои соҳибистиқлол, бахусус Тоҷикистон, ки бо таҷрибаҳои сар задани низоъ ва мушкилоти сиёсиву иҷтимоӣ рӯ ба рӯ шудааст, осоиш ва сулҳ на танҳо арзиш, балки омили асосии таҳкими истиқлолият ба ҳисоб меравад.

Аз ин ҷост, ки Дарси сулҳ ҳамчун як рукни муҳими таълим дар мактабҳо ва муассисаҳои таҳсилоти миёна ва олии кишвар аҳамияти беназир пайдо кардааст. Маҳз тавассути Дарси сулҳ ҷавонон меомӯзанд, ки сулҳ танҳо набудани ҷанг нест, балки муҳити фароҳамовар барои рушду созандагӣ, таҳким ва тарбияи инсонҳои масъул ва фарҳангӣ мебошад.

Дарси сулҳ ба донишҷӯён ва хонандагон меомӯзонад, ки арзишҳои истиқлолият бо меъёрҳои иҷтимоӣ ва фарҳангӣ сахт пайванд доранд ва бе осоиш ва ваҳдати миллӣ таҳкими онҳо ғайриимкон аст. Аз ин лиҳоз, муассисаҳои таълимӣ на танҳо ҷойи гирифтани дониш аст, балки фазои тарбиявӣ, ки ҷавононро ба ҳифзи арзишҳои миллӣ, эҳтироми ҳуқуқи инсон ва рушди фарҳангӣ ҳидоят мекунад, маҳсуб мешавад.

Таҳқиқоти амалӣ нишон медиҳанд, ки дар кишварҳое, ки таълим дар мавзӯи сулҳ ва ҳамзистӣ дар ҳама сатҳҳои таҳсил ҷорӣ шудааст, насли ҷавон бештар ба арзишҳои демократӣ, ҳуқуқи инсон ва муносибати созандаи ҷомеа пайравӣ мекунад. Дар Тоҷикистон низ мактабҳо ва муассисаҳои таҳсилоти миёна ва олии кишвар аз солҳои аввали соҳибистиқлолӣ барои таъсиси дарсҳои сулҳ ва барномаҳои тарбиявӣ кӯшишҳои пайваста кардаанд. Дарси сулҳ бо истифода аз усулҳои таҳлилии таърихӣ, амалии иҷтимоӣ ва таҷрибаи байналмилалӣ ба хонандагон меомӯзонад, ки муқаддас будани истиқлолият танҳо бо донишу ҳифзи арзишҳои сулҳ ва ваҳдат таъмин мешавад.

Ба гуфти муҳаққиқон, тарбияи ҳуқуқшиносӣ ва маърифат дар заминаи дарсҳои сулҳ ба баланд бардоштани худшиносии миллӣ ва эҳтироми давлатдории миллӣ мусоидат мекунад. Ҳар як хонанда ё донишҷӯ, ки аз омӯзиши дастовардҳои сулҳи миллӣ ва ҷаҳонӣ огоҳ мешавад, дарк мекунад, ки арзишҳои истиқлолият бо заҳмат, фарҳанг ва маърифат нигоҳ дошта мешаванд. Ин маънои онро дорад, ки дарси сулҳ барои ҳар як шаҳрванд ба мисли як сарчашмаи маънавӣ ва иҷтимоӣ хизмат мекунад.

Бо назардошти таҷрибаи таърихӣ, метавон гуфт, ки арзишҳои сулҳ ва ваҳдат дар Тоҷикистон асоси ҳамаи дастовардҳои истиқлолият мебошанд. Баъд аз паёмадҳои мудҳиш ва мушкилоти солҳои аввали соҳибистиқлолӣ, ҷомеа аз зарурати таълим ва тарбияи ҷавонон дар муҳити сулҳ ва ваҳдат огоҳ гардид. Аз ин ҷост, дарсҳои сулҳ на танҳо ба хонандагон маърифати ҷаҳонӣ ва ҳуқуқиро меомӯзанд, балки ба онҳо масъулиятшиносӣ, ҳисси ватандорӣ ва эҳтироми арзишҳои миллӣ ва байналмилалиро низ меомӯзанд.

Дарси сулҳ инчунин омили муҳим дар ҳифзи истиқлолияти сиёсӣ ва иқтисодӣ мебошад. Ҳангоми рушд ва барқарорсозии давлат, эҳтиром ба арзишҳои сулҳ ва таҳкими ваҳдати миллӣ ба пойдории институтҳои давлатӣ, пешгирии низоъҳои дохилӣ ва муҳайё намудани муҳити боэътимод барои рушди иҷтимоӣ ва иқтисодӣ мусоидат мекунад. Ба ибораи дигар, бе сулҳ ҳеҷ давлат ва ҷомеае наметавонад устувор бимонад ва бе тарбияи он дар насли ҷавон истиқлолият ҳамчун арзиши миллӣ таҳким намеёбад.

Ҳамзамон, дарси сулҳ ҳамчун воситаи тарбиявӣ барои баланд бардоштани ҳисси масъулиятшиносӣ дар назди ҷомеа ва давлат хизмат мекунад. Ҷавонон меомӯзанд, ки ҳамкории созанда бо ҳамсоягон, эҳтироми ҳуқуқ ва озодиҳои дигарон ва риояи меъёрҳои байналмилалӣ на танҳо вазифаи шахсӣ, балки қарзи шаҳрвандӣ мебошад. Ин маънои онро дорад, ки дарси сулҳ на танҳо омӯзиш аст, балки шакли тарбияи сиёсӣ ва иҷтимоӣ мебошад, ки ба ҳар як хонанда ва донишҷӯ дарки воқеии истиқлолиятро медиҳад.

Ҳамин тавр, дарси сулҳ ҳамчун ҷузъи муҳими таълим ва тарбия дар Тоҷикистон нақши муассир дар таҳкими унсурҳои истиқлолият дорад. Он на танҳо маърифат ва донишро ба насли наврас меомӯзонад, балки онҳоро ба худшиносӣ, масъулиятшиносӣ ва ҳифзи арзишҳои миллӣ ва сулҳ ҳидоят мекунад. Бидуни ин омил, нигоҳ доштани истиқлолият ва рушди устувори кишвар ғайриимкон хоҳад буд.

Дар ниҳоят, метавон хулоса кард, ки Дарси сулҳ на танҳо як суханронии расмии тантанавӣ аст, балки руҳияи миллӣ, омили иҷтимоӣ ва василаи тарбияи шахсиятҳои масъул ва донишманд мебошад. Таҳкими Истиқлол дар Тоҷикистон бевосита бо самаранокии дарсҳои сулҳ ва ҳидояти насли ҷавон ба арзишҳои сулҳ ва ваҳдат алоқаманд мебошад. Аз ин рӯ, таълим дар ин самт бояд ҳамеша таҷдид ва такмил ёбад, то насли навбатӣ бо донишу маърифат ва эҳтироми арзишҳои миллӣ ба сохтани ояндаи дурахшони Тоҷикистон саҳм гузорад.